Je kent het wel die filmpjes op het internet net de perfecte zwemmer. Hoge ellebogen, lange slagen, een soepele rotatie, en zo weinig spetters dat je je afvraagt of die eruit zijn gemonteerd. Je kijkt de video drie keer. Je gaat naar het bad. En tien minuten later zwem je alsof je zelf in een centrifuge zit.

Het slechte nieuws: die perfecte zwemmer bestaat niet echt. Of liever: het fragment dat je ziet is twee seconden uit een training die je voor de rest nooit te zien krijgt. Je ziet niet hoe hij zwemt na twee kilometer, niet hoe zijn slag afbrokkelt onder vermoeidheid, niet wat er gebeurt als het water koud is, de golven hoog zijn en zijn ontbijt te zwaar was.

Het goede nieuws: dé perfecte techniek bestaat al helemaal niet. En zodra je dat accepteert, wordt zwemmen een stuk interessanter.

Techniek is geen standaardwerk

De meest hardnekkige misvatting in de zwemsport is dat techniek iets statisch is. Alsof je één keer “de juiste slag” leert, die in je geheugen opslaat en vervolgens de rest van je zwemmende leven onveranderd uitvoert.

In werkelijkheid is techniek voortdurend in beweging. Bij vermoeidheid verander je. Bij hogere snelheid verander je. In open water, met golven en kou en de onzekerheid van geen zwarte lijn op de bodem, verander je weer. Met de jaren verandert je lichaam en dus je slag. Dat is geen tekortkoming, dat is biologie.

Goede zwemmers weten dit. Ze hebben geen één techniek, ze hebben een repertoire. Soms vraagt de situatie om een hogere slagfrequentie, soms om een compactere armbeweging, soms om bewust meer ondersteuning vanuit de benen. Ze schakelen. Niet omdat ze hun techniek niet kennen, maar juist omdat ze hem begrijpen.

Mijn eigen les: van sprinter naar ultra-zwemmer

Ik heb dit van dichtbij meegemaakt. Van nature ben ik meer een 25-meter-bad-type: krachtig, gespannen, gericht op snelheid. Dat werkt prima als het bad een duidelijk eindpunt heeft.

Toen ik besloot langere afstanden te gaan zwemmen — uiteindelijk tot 21 kilometer open water — bleek mijn vertrouwde aanpak niet houdbaar. Andere open water zwemmers wezen me er vriendelijk maar duidelijk op dat ik dit slagtempo nooit 21 kilometer zou volhouden. Ze hadden gelijk.

De omschakeling heeft me zes maanden intensief en doelgericht trainen gekost. Niet alleen conditioneel, maar vooral technisch. Ik moest leren rustiger te zwemmen dan comfortabel voelde. Efficiënter ademen, variëren in slagfrequentie, ontspannen terwijl alles in mij zei dat ik harder moest werken. En ik moest accepteren dat een slag die er minder goed uitziet, soms beter werkt.

Open water leerde me de rest. Als de golven hoog zijn, zwem je compacter. Als je koud bent, verhoog je je slagfrequentie voor warmte en stabiliteit. Als je uur acht ingaat, doe je wat werkt, niet wat mooi is. Dat zijn geen fouten. Dat is aanpassen. En door te leren aanpassen ben ik technisch veelzijdiger geworden dan ik ooit was als sprinter.

Nadat ik stopte met racen, ben ik pas echt gaan zwemmen.

Ontspanning is het meest onderschatte technische element

Hier wil ik even bij stilstaan, want dit wordt structureel over het hoofd gezien: spanning is de vijand van efficiëntie.

Ik doe tientallen videoanalyses per maand en zie het steeds terug: zwemmers die alles technisch correct proberen te doen — perfecte handinsteek, perfecte catch, perfecte rotatie — maar ondertussen rijden hun schouders op tot aan hun oren. Het resultaat is technisch herkenbaar maar energetisch verspillend. Ze zwemmen alsof ze het water iets bewijzen willen.

Ontspan je, en er ontstaat vanzelf meer ruimte in de slag. Meer ritme. Meer controle. Niet omdat je minder doet, maar omdat je anders doet. Soms zit de oplossing helemaal niet in de armbeweging, maar in de ademhaling, de houding, of simpelweg in loslaten.

Efficiëntie wint altijd van perfectie

Kijk naar topzwemmers op hoog niveau en je ziet geen uniforme techniek. De één zwemt hoge frequentie, de ander juist rustiger. Brede recovery, compacte recovery. Veel rotatie, weinig rotatie. Wat ze gemeen hebben is efficiëntie, duurzaamheid en controle — niet een identieke uitvoering.

Als dat op wereldniveau al zo is, waarom zouden recreatieve zwemmers dan allemaal hetzelfde moeten zwemmen?

Voor mij gaat goede techniek niet over hoe mooi een slag eruitziet. Het gaat over hoe goed hij werkt: nu, voor jouw lichaam, onder deze omstandigheden, op deze afstand. Duurzaam, ontspannen, aanpasbaar.

De grootste stap in zwemontwikkeling is misschien wel stoppen met proberen te zwemmen als iemand anders. En in plaats daarvan ontdekken wat voor jóu werkt. Dat is minder sexy dan een perfecte YouTube-slag. Maar het brengt je verder.

Geert